“Mijozga yo‘naltirilgan yechimlar bilan eksport faoliyatimizni yanada rivojlantirishga qat’iy bel bog‘laganmiz”
2024-yilda eksport faoliyatingizni qanday baholaysiz? Qanday mahsulotlarni eksport qilasiz?
Frigoblock Sovutish Tizimlari A.Ş. sifatida biz so‘nggi yillarda eksport bo‘yicha barqaror o‘sishga erishdik. Biroq, 2024-yilda bu muvaffaqiyatni oldingi yillardagi darajada saqlab qolganimizni aytish qiyin. Xorijiy bozorlardan talab ortgan bo‘lsa-da, bu talablarning amaliy savdoga aylanish darajasi kutganimizdan past bo‘ldi.
Asosiy sabablar qatorida global bozordagi narx bosimi, arzon mahsulotlarga bo‘lgan e’tibor va global inflyatsiya tufayli ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi bor. Xitoylik ishlab chiqaruvchilar bilan narx jihatdan raqobat qilish qiyin bo‘lsa-da, biz yuqori sifatli va mijoz ehtiyojlariga mos mahsulotlarimiz bilan bozorda afzallikka ega bo‘lishda davom etmoqdamiz.
Eksport mahsulotlarimiz asosan sanoat turidagi sovutish qurilmalari va issiqlik almashinish qurilmalaridan iborat. Bu mahsulotlar energiya tejamkorligi, chidamliligi va ekologik xavfsizligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, R744 (CO2) sovutuvchi moddasi bilan ishlovchi tizimlarimiz xaridorlarimizga tejamkor va barqaror yechimlar taklif etadi.
Bundan tashqari, Frigo-PAC mahsulot guruhi orqali kartoshka va piyoz kabi maxsus qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini uzoq muddatli va samarali saqlashga mo‘ljallangan yangi yechimlar ishlab chiqildi. Yangi seriyadagi mahsulotlar yanada yuqori samaradorlik va tejamkorlik bilan mijozlar ehtiyojlarini yaxshiroq qondiradi.
Eksport jarayonida duch kelayotgan asosiy qiyinchiliklar qanday?
Asosiy muammolardan biri maqsadli bozorlarimizdagi bojxona to‘lovlari va savat siyosatlaridir. Erkin savdo shartnomamiz bo‘lmagan mamlakatlarda raqobatda jiddiy narx kamchiliklariga duch kelamiz. Masalan, Jazoirda Turkiyadan olib kirilgan mahsulotlarga 30% bojxona solig‘i qo‘llanilsa, xuddi shu mahsulot Fransiyadan olib kirilganda atigi 5% soliq bilan olinadi.
Bundan tashqari, ba’zi mamlakatlarda talab qilinadigan xalqaro sifat sertifikatlari va maxsus hujjatlashtirish jarayonlari juda katta xarajatlarga olib keladi. Bu jarayonlarda davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash eksport qiluvchi kompaniyalar uchun katta afzallik bo‘ladi.
Yana bir muhim muammo — Yevropa davlatlari tomonidan qo‘llanilayotgan viza cheklovlari. Bu cheklovlar savdo aloqalarini rivojlantirish va mijoz bilan yuzma-yuz muloqot qilish imkoniyatini pasaytiradi.
Ushbu muammolarni hal qilish uchun biz quyidagi choralarni zarur deb hisoblaymiz:
- Bojxona to‘lovlarini kamaytirish bo‘yicha ikki tomonlama savdo kelishuvlarini imzolash,
- Xalqaro sertifikatlash jarayonlariga moliyaviy yordam ko‘rsatish,
- Logistika xarajatlarini kamaytirish uchun rag‘batlantiruvchi mexanizmlarni kuchaytirish.
2025-yil uchun eksport bo‘yicha maqsadlaringiz qanday? Qanday innovatsion yechimlarni amalga oshirmoqchisiz?
2025-yil uchun eksportni oshirishga qaratilgan strategiya bilan harakat qilmoqdamiz. Asosiy e’tiborimiz yangi bozorlarga kirish va mavjud bozorlarimizdagi ulushimizni oshirishdir.
Bu yo‘nalishda biz ISIB – Sovutish Sanoati Eksportchilar Uyushmasi bilan yaqin hamkorlik qilmoqdamiz. ISIB tomonidan tashkil etilgan B2B savdo delegatsiyalari va xalqaro ko‘rgazmalar orqali maqsadli bozorlarda samarali aloqalar o‘rnatmoqdamiz.
Texnologik yo‘nalishda esa quyidagilarni amalga oshiryapmiz:
- IoT asosidagi aqlli sovutish tizimlarini ishlab chiqmoqdamiz. Ular masofaviy nazorat, avtomatik boshqaruv va energiya tejamkorligi bilan mijozlarga yuqori qiymat taqdim etadi.
- Issiqlik nasoslari kabi ekologik innovatsion mahsulotlar qatorini kengaytirishni rejalashtirmoqdamiz.
Ushbu innovatsiyalar orqali biz ekologik mahsulot portfelimizni kengaytirib, eksport hajmini oshirishni maqsad qilganmiz.
Sanoat sovutish sohasida eksportning kelajagi haqida qanday fikrdasiz?
Sanoat sovutish sohasida eksport kelajagi barqarorlik va raqamlashtirish asosida rivojlanadi. Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurash doirasida joriy etilgan xalqaro me’yorlar atrof-muhitga zarar keltirmaydigan sovutish tizimlariga bo‘lgan talabni oshirmoqda. Bu borada yuqori energiya tejamkorligini ta’minlaydigan va uglerod izini kamaytiradigan tizimlar muhim o‘rin egallaydi.
Bundan tashqari, raqamlashtirish va IoT texnologiyalari sanoatda aqlli tizimlarga o‘tishni tezlashtiradi. Bu nafaqat mahsulotning samaradorligini, balki mijozga ko‘rsatiladigan xizmat sifatini ham oshiradi.
Frigoblock sifatida biz bu transformatsiyaning yetakchisi bo‘lishni maqsad qilganmiz. Ilmiy-tadqiqot va innovatsiyalarga sarmoyalarni oshirib, eksportimizni ham, sohadagi yetakchiligimizni ham mustahkamlashni davom ettiramiz.
Intervyu bergan:
Jamol Yilmaz
Bosh direktor – Frigoblock Sovutish Tizimlari A.Ş.
Manba: DTK Jurnali, Dekabr 2024
